Tinh Hoa Nghệ Thuật Việt Nam Qua Những Làng Nghề Truyền Thống – Kỳ 1

1. LÀNG NGHỀ ĐIÊU KHẮC MỸ NGHỆ SƠN ĐỒNG

Làng nghề điêu khắc Sơn Đồng đã có mặt ở huyện Hoài Đức, Hà Nội cách nay hàng trăm năm, với nhiều sản phẩm điêu khắc từ gỗ đạt trình độ công phu nghệ thuật cao như tượng Phật, đồ dùng gỗ chạm trỗ tinh xảo,…

Đặc biệt kỹ thuật sơn son thếp vàng tinh xảo chỉ có duy nhất tại Sơn Đồng, với nghề truyền thống là tạc, chạm, khắc và sơn tô tượng để tạo ra những sản phẩm nổi tiếng trong cả nước như tượng Phật bà nghìn tay, nghìn mắt; tượng ông Thiện, ông ác, tượng các vị La Hán, kiệu bát cống…

Tinh hoa nghệ thuật Việt Nam qua những làng nghề truyền thống (Kỳ 1)Tinh hoa nghệ thuật Việt Nam qua những làng nghề truyền thống (Kỳ 1)Điêu khắc là nghề đòi hỏi kỹ thuật cao cùng với nghệ thuật thẩm mỹ tinh xảo. – Ảnh: 117 Imagery

Nguyên liệu để tạc tượng là gỗ mít. Theo quan niệm dân gian, mít là loại gỗ “thiêng” thích hợp cho việc chế tác đồ thờ cúng. Gỗ mít có đặc tính dẻo, mềm, thớ dăm, nên có độ bền cao, ít nứt nẻ, dễ gọt, tránh được những sơ suất khi đục đẽo.

Tinh hoa nghệ thuật Việt Nam qua những làng nghề truyền thống (Kỳ 1)Từ đục tách một khối gỗ để ra một pho tượng là quá trình sáng tạo rất bền bỉ.  – Ảnh: 117 Imagery

Đối với các nghệ nhân lâu năm để có được những sản phẩm độc đáo tinh khôi, người thợ điêu khắc nên pho tượng nào đó yêu cầu phải có tâm đức, tâm hồn trong sáng và tâm linh. Người nghệ nhân điêu khắc phải hiểu được cội nguồn sâu xa của từng sản phẩm mà mình tạo ra, hiểu từng phẩm chất linh hồn của vị Phật, vị Thánh được tạc để nhân dân tôn thờ…

2. LÀNG THÊU TAY QUẤT ĐỘNG

Nghề thêu có ở nhiều địa phương, nhưng đạt đến trình độ tinh xảo và kỹ thuật điêu luyện thì không đâu bằng nghệ nhân làng Quất Động, xã Quất Động, huyện Thường Tín, Hà Nội. Từ thế kỷ 17 làng thêu tay Quất Động đã xuất hiện, những nghệ nhân bằng đôi bàn tay khéo léo đã chắt lọc những gì tinh túy nhất của hồn dân tộc để tạo nên những tác phẩm rực rỡ, sinh động tô đẹp cho đời.

Tinh hoa nghệ thuật Việt Nam qua những làng nghề truyền thống (Kỳ 1)Nghệ nhân cao tuổi đang chăm chú cho tác phẩm thêu. – Ảnh: Le Bich

Ông tổ nghề thêu Quất Động cũng như nghề thêu chung của ba miền bắc trung nam là tiến sĩ Lê Công Hành, tên thật là Bùi Công Hành sống vào khoảng thế kỷ 14. Chỉ bằng một cây kim, một sợi chỉ, một miếng vải người thợ thêu Quất Động có thể làm ra những mảng hoa văn mềm mại, đan xen kỳ lạ không nghệ thuật nào làm được.

Tinh hoa nghệ thuật Việt Nam qua những làng nghề truyền thống (Kỳ 1)Một tác phẩm thêu ren ở Quất Động. – Ảnh: Dulichvietnam

Các nghệ nhân thêu làng Quất Động đã cho ra đời rất nhiều sản phẩm thêu truyền thống như: câu đối, nghi môn, lọng, cờ, trướng, khăn trải bàn, các loại trang phục sân khấu cổ truyền… đến những bức tranh thêu phong cảnh, chân dung như nhà sàn Bác Hồ, chùa Một Cột…

Tinh hoa nghệ thuật Việt Nam qua những làng nghề truyền thống (Kỳ 1)Làng nghề Quất Động gồm nhiều sản phẩm thêu truyền thống. – Ảnh: Vnecdn

3. LÀNG QUẠT CHÀNG SƠN

Làng Chàng Sơn vốn là một làng nghề truyền thống nổi tiếng hàng trăm năm nay thuộc xã Chàng Sơn, huyện Thạch Thất, Hà Nội. Từ thế kỷ 19, quạt Chàng Sơn đã nổi tiếng trong và ngoài nước, trong những năm thuộc Pháp người Pháp đã từng nhiều lần mang quạt Chàng Sơn vượt đại dương xa xôi sang Paris triển lãm.

Tinh hoa nghệ thuật Việt Nam qua những làng nghề truyền thống (Kỳ 1)Đủ loại quạt ở làng quạt chàng Sơn: Quạt giấy, quạt nan, quạt the, quạt lụa, quạt tranh.. – Ảnh: Xomnhiepanh

Tinh hoa nghệ thuật Việt Nam qua những làng nghề truyền thống (Kỳ 1)Ngay cả đứa bé cũng là một nghệ nhân làm quạt. – Ảnh: Xomnhiepanh

Đã từ xa xưa người Việt Nam đã quen với chiếc quạt giấy cầm tay quạt phạch phạch mỗi khi ngày hè nóng oi ả khi không có quạt điện, quạt máy như bây giờ và dù vậy chiếc quạt giấy vẫn luôn hiện hữu trong cuộc sống thường nhật, thầm lặng và dẻo dai như như một mạch ngầm chưa bao giờ tắt.

Tinh hoa nghệ thuật Việt Nam qua những làng nghề truyền thống (Kỳ 1)Chiếc quạt với họa tiết sắc xảo Hồ Gươm và cầu Thê Húc. – Ảnh: Vatgia

Cho dù là treo tường hay cầm tay thì từ chiếc quạt vẫn toát lên một vẻ đẹp mềm mại, quyến rũ từ những họa tiết, hình ảnh giữa chiếc quạt. Chiếc quạt càng ấn tượng hơn bởi chất liệu the tơ óng ánh màu hoàng tộc, các vân sáng lung linh tự nhiên hòa quyện với các họa tiết được trạm trổ phía trên

Tinh hoa nghệ thuật Việt Nam qua những làng nghề truyền thống (Kỳ 1)Chiếc quạt còn được dùng trong các tiết mục múa. – Ảnh: Flickr

Du khách đến vùng quê sẽ dễ dàng bắt gặp hình ảnh những cụ già ngồi phe phẩy chiếc quạt giấy dưới bóng cây râm mát cạnh ngồi thưởng thức chén trà làm bao hồi ức một thời thơ ấu nơi làng quê thanh bình, yên ả, thấy lòng mát rượi bởi có chiếc quạt thân quen.

4. RỰC RỠ SẮC MÀU LÀNG GỐM BÁT TRÀNG

Làng gốm Bát Tràng, Hà Nội Một ngôi làng cổ có khoảng 500 tuổi thuộc huyện Gia Lâm, Hà Nội. Đây được biết đến là một nơi sản xuất các đồ gốm có chất lượng cao với những hình ảnh hoa văn trên sản phẩm mang đậm văn hoá, phong tục của người Việt.

Tinh hoa nghệ thuật Việt Nam qua những làng nghề truyền thống (Kỳ 1)Một nghệ nhân ở Bát Tràng đang chế tác sản phẩm. – Ảnh: Anh Huy

Tinh hoa nghệ thuật Việt Nam qua những làng nghề truyền thống (Kỳ 1)Chuẩn bị vào lò. – Ảnh: Hai Nguyen Tuan

Hầu hết, các sản phẩm gốm Bát Tràng được sản xuất hoàn toàn bằng thủ công mang đậm dấu ấn tài năng nghệ thuật sáng tạo của người nghệ nhân được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Do tính chất của các nguồn nguyên liệu tạo cốt gốm và việc tạo dáng đều làm bằng tay trên bàn xoay, cùng với việc sử dụng các loại men khai thác trong nước theo kinh nghiệm nên đồ gốm Bát Tràng có nét đặc trưng rất riêng là cốt đầy, chắc và khá nặng, lớp men trắng thường ngả mầu ngà, đục.